Pochodzące z ciepłych mórz, egzotyczne muszle, takie jak porcelanki, trytony, rozkolce lub stożki, fascynują bogactwem kształtów i barw, są obiektem zainteresowania kolekcjonerów konchologów. Mniej liczni wtajemniczeni wiedzą, że podobne muszle, lecz w stanie kopalnym, można znaleźć także w południowo - wschodnich rejonach Polski, gdzie w okresie mioceńskim istniało ciepłe morze z bardzo bogatą fauną. Co ciekawe, morze to nie miało nic wspólnego z naszym dzisiejszym Bałtykiem, lecz dotarło tutaj od południa. Było to tzw. Morze Paratetydy, które w tamtym czasie zalewało znaczną część południowo - wschodniej Europy, docierając aż do Zapadliska Przedkarpackiego i do południowych zboczy Gór Świętokrzyskich. Maksymalna transgresja tego morza przypadła na środkowy miocen (baden) - ok. 15,5 mln lat temu. Linia brzegowa morza mioceńskiego w regionie świętokrzyskim była urozmaicona zatokami i licznymi małymi wysepkami. Jedna z zatok tego morza znajdowała się w miejscu, gdzie dziś leży wieś Korytnica (gmina Sobków). Na polach wokół tej miejscowości odsłaniają się tzw. iły korytnickie z bogatą, kopalną fauną morską. Najliczniej reprezentowane są mięczaki (ślimaki, małże, łódkonogi, chitony). Liczba gatunków samych tylko ślimaków na tym stanowisku została oszacowana na ponad 800. Poza skamieniałościami mięczaków w iłach korytnickich występują m. in. otwornice, koralowce, wieloszczety, mszywioły, skorupiaki, szkarłupnie, a także szczątki ryb w postaci otolitów i zębów.

Skamieniałości w okolicach Korytnicy można zbierać wprost z pola, w związku z tym możliwość ich pozyskiwania jest poza okresem wegetacji upraw, czyli od późnego lata (po żniwach) do wczesnej wiosny.

Korytnica leży ok. 24 km na południe od Kielc, na lewym brzegu rzeki Nidy, nieco na uboczu od głównych tras komunikacyjnych. Aby tam dojechać, można skorzystać z kilku opcji. Jeśli chcemy tam dojechać własnym środkiem transportu, to można jechać trasą Kielce - Kraków, mijając po prawej stronie Chęciny z charakterystyczną Górą Zamkową, a następnie Tokarnię, przed miejscowością Brzegi, skręcamy w lewo w kierunku Sobkowa i dalej przez Staniewice i Niziny dojeżdżamy do Korytnicy. Można też jechać trasą Kielce - Pińczów, przez Morawicę i między Obicami a Włoszczowicami skręcamy w prawo w kierunku wsi Lipa i dojeżdżając tam jesteśmy już prawie na miejscu.

Ze środków komunikacji publicznej najlepiej jest skorzystać z linii M-BUS z Kielc, lub też można dojechać autobusem PKS z Jędrzejowa.

Najbliższa czynna stacja kolejowa (Sobków) znajduje się we wsi Sokołów Dolny - ok. 3,5 km od właściwego Sobkowa. Od tej stacji do Korytnicy jest ok. 13 km. Tuż obok stacji jest przystanek autobusowy, na którym zatrzymują się zarówno M-BUS jak i PKS Jędrzejów w kierunku Korytnicy. Z Włoszczowic leżących na trasie Kielce - Pińczów jest około godzina marszu polną drogą przez Lipę do Korytnicy. Mogę zaproponować tę trasę amatorom pieszych wędrówek.

Uwaga !!! Ok. 50 km na wschód od Korytnicy, koło Szydłowa jest inna miejscowość o tej samej nazwie. Warto o tym wiedzieć planując wyjazd na to stanowisko, gdyż istnieje możliwość pomyłki.

Teren występowania skamieniałości mioceńskich w okolicach Korytnicy znajduje się między wsiami: Korytnica, Chomentów, Jawór, Lipa i Karsy, więc nie ma konieczności dojeżdżania do samej Korytnicy. Równie dobrze można wyruszyć w trasę po polach z Jaworu, lub Lipy.

Jeśli jednak zaczniemy poszukiwania od Korytnicy, to najlepiej skierować się polną drogą wychodzącą przy zabudowaniach dawnego PGR-u w pobliże dwóch charakterystycznych leżących blisko siebie wzgórz: góry Łysej i wyższej, porośniętej lasem, góry Grodzisko. Obydwa wzgórza są utworzone z wapieni górnojurajskich (kimeryd). Na stokach góry Łysej można obserwować mioceńskie struktury brzegowe w postaci dość licznych połamanych fragmentów koralowców Dendrophyllia tauriensis, muszli ostryg i innych małży osiadłych na skalistym podłożu oraz drążenia małży skałotoczy, zarówno w litej skale, jak i w luźnych głazikach wapiennych. Ze szczytu góry Łysej rozciąga się ładny widok na całą okolicę. Widać stąd niemal cały teren występowania skamieniałości. Patrząc w kierunku północnym, widzimy łagodny grzbiet, przez który biegnie droga. Po obu jej stronach znajdują się właśnie te pola z iłami korytnickimi, na których można znajdować kopalne okazy. Muszę jednak w tym miejscu trochę ostudzić zapędy poszukiwawcze, gdyż obecny właściciel większości pól nie zgadza się na deptanie swoich "włości" i goni każdego, kogo tam zauważy. Popularność tego stanowiska wzrosła w ostatnich latach, przyjeżdża tam coraz więcej amatorów skamieniałości. Bywa nawet, że są to całe autokary poszukiwaczy skamieniałości z zachodniej Europy, więc swoją drogą nie ma się co dziwić, że denerwuje to właścicieli pól. Teren występowania skamieniałości jest jednak dość rozległy, więc można próbować poszukiwań w różnych miejscach. Kopalne muszle zbiera się głównie na zasadzie wypatrywania na zaoranych polach. Ilość i jakość zebranych okazów zależy od tego ile czasu poświęcimy na ich poszukiwanie, wprawnego oka i także od szczęścia. Dobrze jest, gdy zaorane pola zostaną dobrze spłukane przez deszcz, wtedy okazy są lepiej widoczne.

Podczas zbierania kopalnych muszli nietrudno zauważyć wyraźną dominację kilku gatunków. Najliczniej występują na polach ślimaki Turritella badensis, Natica tigrina i małże Venus multilamella marginalis. Dość pospolite są również gatunki ślimaków z rodzaju Clavatula oraz rozkolce Murex friedbergi - jednak coraz trudniej znajduje się ładnie zachowane i nieuszkodzone okazy. Taka dominacja kilku gatunków sprawia pozorne wrażenie małej różnorodności. Może być to trochę zniechęcające dla mało cierpliwych poszukiwaczy. Jak to się ma do tej liczby 800 gatunków ślimaków? Otóż okazy wielu gatunków są odpowiednio rzadsze. Są też takie gatunki, które bardzo rzadko zachowują się w całości, szczególnie się to tyczy tych, które osiągały największe rozmiary np. ślimaki Charonia nodifera, Pleuroploca tarbelliana, Strombus bonelli lub okazów szczególnie delikatnych jak np. ślimaki z rodzaju Ficus, częściej można znaleźć tylko ich fragmenty. Znaczna też liczba gatunków to okazy bardzo drobne, nie przekraczające kilku milimetrów. Można je znaleźć prawie wyłącznie metodą płukanki osadu. Warto zwrócić uwagę na różnego rodzaju skarpy i wykopy w rejonie występowania iłów korytnickich. Kilka lat temu prawdziwą gratką był staw rybny kopany w Jaworze. Można było znaleźć tam wiele pięknych okazów. Obecnie staw jest już zalany wodą.

Samodzielne próby robienia wykopu raczej odradzam. Ił jest bardzo kleisty - trudno się w nim kopie i nie ma żadnej gwarancji, że akurat w tym miejscu uda się wykopać coś ciekawego. Można natomiast pobrać próbę iłu do płukanki.

Duże bogactwo drobnych skamieniałości występuje na północnym zboczu góry Łysej. Oprócz małych ślimaków można znaleźć tam liczne otwornice, fragmenty kolonii mszywiołów, skamieniałości skorupiaków (pąkle i zakończenia szczypiec krabów), kolce i płytki pancerzy jeżowców. W iłach korytnickich występują także skamieniałości ryb. Są to najczęściej otolity - wapienne ziarenka zazwyczaj nie przekraczające kilku milimetrów wielkości, które znajdowały się kiedyś w narządzie równowagi ryby. Po ich charakterystycznych kształtach, można rozpoznać, do jakiej ryby należały i na ich podstawie wiemy m.in., że w "Zatoce Korytnickiej" najliczniej występowały ryby z rodzaju Gobius sp. z rodziny babkowatych.

Do bardziej spektakularnych znalezisk w okolicach Korytnicy należą zęby rekinów. Większe ich okazy są jednak bardzo rzadkie i najczęściej trafiają się tylko miejscowym poszukiwaczom. W wodach "Zatoki Korytnickiej" pojawiał się także postrach mioceńskich i plioceńskich mórz i oceanów Carcharocles megalodon, którego pojedyncze zęby także były znajdowane w tym rejonie.

Na uwagę zasługują również szkielety koralowców. Jak już wspominałem na zboczu G. Łysej można znaleźć połamane fragmenty gałązek Dendrophylia tauriensis. Są one jednak mocno poniszczone. Nieco dalej od skalistych wzgórz można znaleźć inne gatunki korali m.in. osobnicze Flabellum roissyanum, jak i kolonijne Tarbellastraea reussiana. Iły korytnickie w kierunku północnym (w stronę Chomentowa), przechodzą w fację bardziej piaszczystą zwaną piaskami heterosteginowymi od występujących tam dużych otwornic Heterostegina sp. Zespół skamieniałości w tej facji jest inny. Można tam znaleźć fragmenty dużych muszli ostryg oraz przegrzebków. Dość licznie występują tam małe kilkumilimetrowe jeżowce Echinocyamus sp.

W kilku miejscach na polach zarówno w pobliżu Korytnicy, jak i w okolicach Lipy i Kars sypią się wapienie mioceńskie, w których spotykamy duże ośródki małży takich jak Panopea meynardi czy Pelecyora islandicoides lub całe muszle przegrzebków. W tych wapieniach trafiają się też jeżowce takie jak np. Schizaster ventiensis. Gdyby kogoś interesowały skamieniałości starsze od miocenu, to jest też takie pole na południowym zboczu góry Grodzisko (przy drodze Korytnica - Karsy) gdzie odsłaniają się wapienie z dość bogatą fauną górnej jury (kimerydu), są to głównie ramienionogi, małże, trafiają się też ślimaki i jeżowce.

Skamieniałości na polach korytnickich zbierają również niektórzy mieszkańcy Korytnicy i okolic - głównie młodzi ludzie, zarówno do własnej kolekcji, jak i w celach handlowych. Oni znają się doskonale na rzeczy i wyszukują głównie te rzadsze okazy, pozostawiając te pospolite na polu. Gdyby nie udało się znaleźć samodzielnie nic ciekawego, to można skorzystać z ich oferty. Wystarczy przespacerować się po Korytnicy w godzinach popołudniowych, wtedy sami się ujawnią.

Dla każdego poszukiwacza skamieniałości nieporównywalnie większą satysfakcją jest samodzielne znajdowanie okazów. Zebranie pokaźnej kolekcji np. wielu gatunków muszli mioceńskich z tego stanowiska wymaga długich i wytrwałych poszukiwań. Zazwyczaj nie kończy się na jednorazowym pobycie. Znam kolekcjonerów i sam do takich należę, którzy od lat regularnie przyjeżdżają na pola korytnickie. Miejsce to jest ciekawe zarówno dla miłośników paleontologii, jak i malakologii, czy konchiologii. Można dowiedzieć się wiele o życiu w morzu sprzed kilkunastu milionów lat. W ciągu tak długiego czasu większość muszli mięczaków mioceńskich utraciła swe ubarwienie. Trafiają się jednak i takie okazy, które zachowały zarówno pozostałości ubarwienia jak i połysk. Warto również zwracać uwagę na te gorzej zachowane okazy. Często posiadają one ślady działalności drapieżników lub pasożytów.